وضعیت آب شرب تهران؟ بررسی نیترات، سنگ کلیه و مخاطرات بهداشتی

کیفیت آب شرب تهران این روزها تبدیل به یکی از دغدغه های اصلی مردم شده. خیلی ها نگران وجود نیترات، سنگ کلیه و مشکلات بهداشتی هستن و نمی دونن آیا آبی که از شیر میاد واقعاً سالمه یا باید حتماً دستگاه تصفیه بخرن.

نیترات آب تهران چقدر است و آیا باید نگران باشیم؟

میزان نیترات آب آشامیدنی تهران در همه مناطق یکسان نیست و کاملاً بستگی دارد به اینکه آب محله شما از سدها تأمین می شود یا از چاه های زیرزمینی. به طور کلی، طبق استانداردهای سلامت، حد مجاز نیترات در آب آشامیدنی حدود ۵۰ میلی گرم در لیتر است.

در مناطقی از تهران که بخش اصلی آب از سدهایی مثل کرج، لتیان یا طالقان می آید، کیفیت آب بسیار خوب است و میزان نیترات معمولاً زیر ۲۰ یا ۳۰ میلی گرم قرار دارد. اما در برخی محله های جنوبی، شرقی یا غربی که شرکت آب مجبور می شود برای جبران کمبود، آب چاه ها را وارد مدار کند، این عدد بالاتر می رود و گاهی به مرز مجاز، یعنی حدود ۴۰ تا ۵۰ میلی گرم در لیتر می رسد.

واقعیت این است که برای یک فرد بالغ و سالم، میزان نیترات موجود در آب شهری تهران در حد خطری فوری نیست و جای نگرانی شدید وجود ندارد، چون آب خروجی تصفیه خانه ها مداوم سنجیده می شود. با این حال، داستان برای نوزادان زیر شش ماه، زنان باردار و افرادی با بیماری های زمینه ای کمی فرق می کند؛ چراکه نیترات بالا می تواند روی اکسیژن رسانی خون نوزادان تأثیر منفی بگذارد. در نهایت اگر در مناطقی با آب سنگین تر زندگی می کنید یا کودک خردسال در خانه دارید، استفاده از دستگاه های تصفیه آب خانگی که به سیستم اسمز معکوس مجهزند، خیال تان را بابت کاهش نیترات کاملاً راحت می کند.

آب تهران و سنگ کلیه؛ آیا واقعاً ارتباطی وجود دارد؟

خیلی از تهرانی ها تصور می کنند املاح و گچ آب شرب شهر، علت اصلی آمار بالای سنگ کلیه در این کلان شهر است. واقعیت این است که کیفیت آب در مناطق مختلف تهران یکسان نیست؛ بخش هایی که از آب های سطحی مثل سدهای کرج و لتیان تغذیه می شوند آب سبک تری دارند و مناطق متکی به چاه های عمیق، سختی بالاتری را تجربه می کنند. اما از نظر متخصصان ارولوژی، سختی آب یا کلسیم موجود در آن متهم درجه اول نیست. اتفاقاً بررسی های علمی نشان می دهند کلسیم محلول در آب می تواند در گوارش به اگزالات متصل شود و با جلوگیری از جذب آن، حتی خطر تشکیل سنگ های کلسیم اگزالات را کاهش دهد.

عامل اصلی که باعث کریستاله شدن ادرار و تشکیل سنگ می شود، کم آبی بدن و غلظت بالای ادرار است، نه نوع آب مصرفی. در زندگی شهری تهران، مصرف بالای نمک، استرس، تحرک کم و استفاده زیاد از پروتئین حیوانی در کنار بی توجهی به نوشیدن مایعات کافی، زمینه ساز اصلی این بیماری هستند. بنابراین رسوبات ته کتری یا سختی آب لوله کشی تاثیری که مردم فکر می کنند را روی کلیه ندارد؛ بلکه نرساندن آب کافی به بدن در طول روز است که کلیه ها را مستعد سنگ سازی می کند. بهترین راهکار واقعی، صرفاً افزایش حجم ادرار با نوشیدن منظم آب است.

آیا جوشاندن آب تهران نیترات را از بین می‌برد؟

جوشاندن آب یکی از روش های سنتی و موثر برای از بین بردن آلودگی های میکروبی و زیستی است، اما بر خلاف تصور عموم، این فرایند هیچ تأثیری بر کاهش یا حذف نیترات ($NO_3^-$) ندارد. از نظر شیمیایی، نیترات یک ترکیب معدنی کاملاً پایدار با نقطه جوش بسیار بالا است که بر اثر حرارت دهی معمولی تجزیه نمی شود. هنگامی که آب حاوی نیترات به دمای جوش می رسد، مولکول های خالص آب به صورت بخار تبخیر شده و از ظرف خارج می شوند، در حالی که آلاینده های شیمیایی و املاح غیرفرار مانند نیترات در ظرف باقی می مانند.

این فرایند در نهایت منجر به کاهش حجم حلال (آب) و در نتیجه افزایش غلظت نیترات در حجم باقی مانده می شود؛ بنابراین، جوشاندن آب نه تنها نیترات را از بین نمی برد، بلکه غلظت و خطرات ناشی از آن را افزایش می دهد.

در شبکه آبرسانی کلان شهر تهران، به ویژه در مناطقی که برای جبران کمبود آب از سفره های زیرزمینی و چاه ها استفاده می شود، احتمال بالا بودن غلظت نیترات وجود دارد. برای حذف موثر این آلاینده شیمیایی از آب شرب، روش های حرارتی فاقد کارایی لازم هستند و تنها باید از فناوری های پیشرفته جداسازی غشایی نظیر اسمز معکوس (Reverse Osmosis) یا فرایندهای تبادل یونی (Ion Exchange) استفاده کرد.

دستگاه های تصفیه آب مجهز به غشای اسمز معکوس با بهره گیری از فیلترهای نیمه تراوا و اعمال فشار، قادرند یون های نیترات را با بازدهی بالای ۹۰ درصد از ساختار آب جدا کنند. از این رو، استفاده از تجهیزات تصفیه آب خانگی استاندارد تنها راهکار علمی و قابل اطمینان برای کاهش نیترات در مناطق دارای آب سخت تهران محسوب می شود.

آیا دستگاه تصفیه آب می‌تواند نیترات آب را کاهش دهد؟

نیترات ($NO_3^-$) یکی از آلاینده های شیمیایی بسیار پایدار و انحلال پذیر در منابع آب زیرزمینی است که عمدتاً از طریق کودهای شیمیایی کشاورزی، فاضلاب های صنعتی و دفع نامناسب فاضلاب شهری وارد چرخه آب می شود. حذف این یون معدنی به دلیل اندازه بسیار کوچک، قطبیت بالا و ساختار مولکولی خاص، با روش های فیزیکی ساده نظیر فیلترهای الیافی، فیلترهای کربنی یا حتی جوشاندن آب امکان پذیر نیست. جوشاندن آب نه تنها نیترات را از بین نمی برد، بلکه با تبخیر بخشی از آب، غلظت این ماده سمی را افزایش می دهد. از این رو، کاهش و استانداردسازی میزان نیترات در آب شرب نیازمند مکانیسم های جداسازی پیشرفته در سطح مولکولی است.

تکنولوژی اسمز معکوس (RO) و رزین های تبادل یونی آنیونی، دو روش تخصصی و اثبات شده برای کاهش مؤثر نیترات در دستگاه های تصفیه آب محسوب می شوند. در سیستم های اسمز معکوس، غشای نیمه تراوا (ممبران) با منفذهایی به قطر حدود ۰.۰۰۰۱ میکرون، بر اساس پدیده ممانعت فضایی و بارهای الکترواستاتیک، مانع از عبور یون های نیترات شده و غلظت آن را تا بیش از ۹۰ درصد کاهش می دهد.

علاوه بر این، رزین های تبادل یونی تخصصی با جذب سطحی یون های نیترات و جایگزینی آن ها با یون های بی خطر، بازدهی سیستم را تضمین می کنند. بنابراین، یک دستگاه تصفیه آب مجهز به غشای اسمز معکوس استاندارد، راهکاری کاملاً علمی و تخصصی برای سفره های آب آلوده به نیترات است.

چگونه کیفیت آب آشامیدنی خانه خود را بررسی کنیم؟

برای بررسی کیفیت آب خوردن تو خونه، اول از همه باید سراغ فاکتورهای فیزیکی و ظاهری بریم که ارزیابی شون خیلی راحته. کدورت آب یا همون میزان شفافیتش اهمیت زیادی داره؛ اگه آب کدر باشه، نشونه وجود ذرات معلق، زنگ زدگی لوله ها یا املاح ناخواسته است. بوی شدید کلر یا طعم فلز هم معمولاً به تغییر میزان املاح حل شده (TDS) یا اسیدیته مربوط میشه.

واسه سنجش دقیق تر این موضوع، داشتن یک دستگاه TDS سنج جیبی خیلی کمک کننده ست. این ابزار کوچک، میزان کل جامدات محلول در آب رو بر حسب PPM اندازه گیری می کنه. طبق استانداردهای فنی، اعداد زیر ۳۰۰ PPM نشون دهنده کیفیت مطلوب آب آشامیدنی هستن و اگه این عدد از ۵۰۰ بالاتر بره، آب رسوب گذاری شدیدی داره و حتماً به تصفیه نیاز پیدا می کنه.

قدم بعدی که یکم تخصصی تر میشه، استفاده از کیت های تست شیمیایی و نوارهای سنجش pH هست. میزان اسیدی یا قلیایی بودن آب باید در محدوده خنثی و بین ۶.۵ تا ۸.۵ باشه تا به سیستم گوارش و لوله کشی آسیب نزنه. با نوارسنج های چندکاره میشه فاکتورهای مهمی مثل میزان نیترات، نیتریت، سختی کل (GH) و فلزات سنگینی مثل سرب رو سنجید.

بالا بودن نیترات (بیشتر از ۵۰ میلی گرم در لیتر) خط قرمز محسوب میشه چون نشونه ورود فاضلاب یا کودهای کشاورزی به سفره های زیرزمینیه. در نهایت، اگه به آلودگی های میکروبی و باکتریایی مثل «ای کولای» شک دارین، کیت های سنجش باکتری خانگی یا فرستادن یک نمونه آب به آزمایشگاه تخصصی، دقیق ترین تصویری رو که می خواین از سلامت آب بهتون میده.